Tự truyện của một nhà văn da đen
– Alex Haley
ALEX HALEY SINH NĂM 1921, TÁC GIẢ NGƯỜI MỸ DA ĐEN CÓ NGUỒN GỐC ZAMBIA (CHÂU PHI). TIỂU THUYẾT “CỘI RỄ” CỦA ÔNG RA ĐỜI SAU 15 NĂM THAI NGHÉN. ĐƯỢC COI LÀ SỰ KIỆN NỔI BẬT TRONG ĐỜI SỐNG VĂN HỌC Ở MỸ THẬP KỶ 70. CHỈ TRONG 2 THÁNG SAU KHI PHÁT HÀNH, 1 TRIỆU BẢN IN ĐÃ BÁN HẾT. BỘ PHIM (TRUYỀN HÌNH) DỰA THEO TIỂU THUYẾT NÀY VƯỢT XA PHIM “CUỐN THEO CHIỀU GIÓ” VỀ NGƯỜI XEM.
CHÚNG RÔI XIN GIỚI THIỆU VỚI CÁC BẠN TỰ TRUYỆN CỦA ÔNG.
Nhiều người bảo tôi rằng họ muốn trở thành một nhà văn. Tôi luôn luôn khuyến khích những người như vậy, nhưng đồng thời cũng giải thích với họ về sự khác biệt lớn giữa “Việc trở thành nhà văn” và “việc viết văn”. Trong nhiều trường hợp, những cá nhân này thường mơ tưởng về sự giàu có và danh vọng mà không hề nghĩ đến những giờ ngồi còng lưng tại bàn máy chữ! “Bạn phải viết nếu muốn trở thành một nhà văn” – tôi nhấn mạnh.
Trên thực tế, viết văn là một hành động đơn độc, riêng tư và thu nhập kém. Những nhà văn làm nên sự nghiệp bằng ngòi bút chỉ đếm trên đầu ngón tay, hàng ngàn người khác sống trong tuyệt vọng, trong bóng tối. Ngay cả những người thành công cũng đã từng trải qua những giai đoạn túng thiếu và bị lãng quên.
Khi tôi giã từ lực lượng phòng vệ duyên hải Mỹ sau 20 năm phục vụ, để trở thành một nhà văn tự do, tôi không hề mơ hồ về nghề nghiệp của mình. Một người bạn cũ – George Sims – của thời để chỏm ở Hanning, Tennessee tìm giúp tôi một chỗ ở, trước kia là cửa hàng do chính George quản lý. Căn hộ nằm trong một chung cư ở New York lạnh lẽo, không có buồng tắm. Nhưng mặc kệ, tôi mua một máy chữ và cảm thấy mình đích thực là nhà văn chân chính.
Tuy nhiên, sau gần một năm, tôi vẫn chưa làm được gì ra trò và bắt đầu ngờ vực chính mình. Thậm chí, bán một truyện ngắn có tiền để mua bánh mì đã là khó! Nhưng tôi biết khát vọng viết văn của tôi. Tôi đã từng mơ về nó trong nhiều năm trời. Tôi không thể để cuộc sống trôi qua một cách vô ích. Vì vậy, tôi quyết định thử thách đến cùng, dù biết rất rõ: chấp nhận trở thành một nhà văn có nghĩa là sống với sự bất ổn và mối lo thất bại ám ảnh triền miên.
Ngày nọ, một cú điện thoại đã thay đổi cuộc sống của tôi. Không phải là đề nghị của một nhà xuất bản về một hợp đồng lớn, mà trái lại, như tiếng còi ré lên kêu gọi tôi nên hủy bỏ giấc mơ của mình.
Người gọi điện là anh bạn già từng làm chung trong quân ngữ, bây giờ đang sống tại California. Có một dạo, anh ta đã cho tôi mượn một số tiền nhỏ.
– “Khi nào anh sẽ trả cho tôi 15 đô la, Alex?” – Anh ta nói đùa.
– “Lần tới, khi truyện của tôi bán được”.
– “Tôi có một ý tưởng khá hay… Thế này nhé, chúng tôi đang cần một trợ lý thông tin với tiền thù lao 6 ngàn USD một năm. Nếu được anh có thể đến để nhận công việc.
Sáu ngàn đô la! Số tiền khá lớn trong năm 60. Với nó, tôi có thể mua được một căn hộ xinh đẹp, một xe hơi cũ, thanh toán nợ nần và có thể tiết kiệm được chút ít.
Nhưng khi “những đồng tiền hạnh phúc” nhảy múa trong đầu tôi, thì ý thức của tôi cũng trở lại dần. Từ sâu thẳm bên trong, một giải pháp đột ngột ló dạng tuy có hơi đần độn. Tôi nhớ lại mình đã từng mơ trở thành một nhà văn chuyên nghiệp kia mà! Chính vì thế mà tôi mới đến đây…
– “Cám ơn bạn! Nhưng không…tôi không thể… Tôi đã sa chân vào nghề viết lách và không thể dứt ra được”.
Tôi nghe trái tim mình lên tiếng.
Khi dứt cuộc điện đàm, tôi đi quanh căn phòng nhỏ và bắt đầu thấy rõ sự đần độn của mình. Đến gần tủ chè (thực ra chỉ là một hộp gỗ dính vào tường) tôi kéo ra tất cả gia sản của mình: hai hộp cá mòi! Thọc tay vào túi, tôi moi ra được 18 xu. Tôi nhồi nhét tiền và hộp vào trong một bao giấy. “Này, Alex”. Đó là những gì mày đã làm được cho đến bây giờ. Chưa bao giờ tôi suy sụp như thế. Tôi muốn mọi việc tốt đẹp hơn kia nhưng ao ước chưa thành hiện thực. May mắn là George đã giúp tôi qua cơn nguy khốn.
Qua George tôi gặp những nghệ sĩ phải tranh đấu để sống còn như Joe Detancy, một họa sĩ kỳ cựu. Jeo thường xuyên thiếu tiền mua thức ăn, và anh thường đến quầy thịt của người láng giềng để xin vài mẩu xương còn chút thịt thừa. Một chủ hiệu khác tặng cho anh một ít rau đã hỏng. Tất cả cũng đủ cho một bữa súp loãng.
Láng giềng khác của tôi là một ca sĩ. Anh đang điều hành một quán ăn tồi tàn. Quán ăn không có một tủ lạnh dự trữ, và người ca sĩ trẻ đẹp trai này phải chạy qua mua chịu thịt của siêu thị bên kia đường. Tên anh ta là Harry Belafonte, một ca sĩ xuất chúng sau này.
Những người như Detancy và Belafonte trở thành tấm gương soi của tôi. Tôi biết được họ phải luồn lách kiếm sống một cách hết sức sáng tạo để giữ lấy giấc mơ. Đó là “bóng tối” của cuộc đời.
Khi tôi đã hấp thụ được bài học vỡ lòng về tình yêu nghề nghiệp thì tôi cũng dần dần bán được những đứa con tinh thần của mình. Tôi bắt đầu viết về những đề tài người ta thường nói như quyền công dân, người Mỹ da đen và Phi châu.
Chẳng bao lâu, giống như loài chim bay về phương nam, tư tưởng tôi tràn ngập quãng đời thơ ấu đầy kỷ niệm. Trong im lặng của căn phòng lạnh lẽo, tôi nghe bằng tiềm thức những giọng nói xa xưa của ông nội, của chú Georgia, cô Phues, cô Liz, cô Till khi họ kể cho tôi nghe những câu chuyện riêng tư và thời kỳ nô lệ ở Mỹ.
Đây là những đề tài mà người Mỹ da đen thường có xu hướng lẩn tránh trước đó, nhưng tôi cố giữ chúng lại cho riêng mình.
Ngày nọ, khi ăn trưa với Ban biên tập tờ Reader’s Digest, tôi kể cho họ nghe những câu chuyện trên, và nói là tôi đang ấp ủ một hoài vọng tường thuật lại lịch sử người Mỹ da đen từ thời còn nô lệ đến từ châu Phi. Tờ Reader’s Digest khuyến khích tôi nên tiến hành công việc.
Quả là phải mất một thời gian khá dài mới chui ra khỏi bóng tối của cuộc sống. Năm 1976, 17 năm sau khi rời quân ngũ, Roots (Cội Rễ) tiểu thuyết đầu tay của tôi được xuất bản. Lập tức, tôi trở thành nổi tiếng và thành công đến nỗi nhiều khi tôi tưởng đó chỉ là một giấc mơ. Bóng tối đã hóa thành ánh sáng chói lòa.
Lần đầu tiên, tôi có tiền và sống thoải mái. Điện thoại reo suốt ngày, bạn bề và hợp đồng mới đến liên tục. Tôi dọn tới Los Angeles. Tại đây, tôi góp tay vào việc thực hiện bộ phim truyền hình Roots. Thật không còn thời gian để thở. Thành công cũng có mặt trái của nó.
Ngày nọ, trong khi xem xét lại đồ tế nhuyễn của mình, một cái hộp chứa đầy các thứ hổ lốn đập vào mắt tôi. Bên trong có một gói giấy đã úa vàng.
Tôi mở gói giấy, 2 hộp cá mòi rơi ra và 18 xu. Giống như có một luồng điện, một cơn sóng triều chạy khắp người tôi. Tôi nhớ lại căn phòng nhếch nhác của một thời “bóng tối”. Tất cả kỷ vật được đặt trang trọng trong một chiếc hộp plastic tuyệt đẹp, để tại nơi tôi có thể thấy được mỗi ngày, cùng với giải thưởng pulitzer và 9 giải Emmy cho bộ phim truyền hình Roots, một huy chương Spingam danh dự cao quý nhất cho người da màu.
Thật khó biết cái gì có ý nghĩa nhất với tôi trong sự thành đạt của mình. Nhưng có lẽ lòng can đảm và sự kiên trì bao giờ cũng là điều cốt yếu, giúp bạn thoát ra khỏi bóng tối của cuộc sống. Đó là một bài học mà bất cứ ai có một giấc mơ đều phải học./.